Wall Street từ lâu đã truyền tai nhau một câu chuyện cổ tích ngọt ngào trước giờ đi ngủ: khi chính trường Washington rơi vào bế tắc và hai đảng xâu xé lẫn nhau đến mức không thể thông qua bất kỳ đạo luật lớn nào, đó lại là thời điểm vàng cho thị trường chứng khoán. Tư duy đằng sau niềm tin này vô cùng đơn giản — một Chính phủ không thể hành động là một Chính phủ không thể tăng thuế hay tung ra các quy định siết chặt doanh nghiệp. Nhưng nếu bạn bóc tách những ảo tưởng màu hồng đó và nhìn thẳng vào dữ liệu lịch sử cứng nhắc, chiếc mặt nạ của huyền thoại này sẽ hoàn toàn rơi xuống.
Quan niệm "bế tắc là tốt" (gridlock is good) đã ăn sâu vào tâm trí của giới đầu tư đến mức nó trở thành một phản xạ tự nhiên mỗi kỳ bầu cử Mỹ tới gần. Người ta mừng rỡ khi nhận ra Hạ viện thuộc về một đảng còn Nhà Trắng thuộc về đảng kia, tin rằng sự kiềm chế lẫn nhau sẽ mang lại sự ổn định và có thể dự báo cho dòng tiền. Tuy nhiên, khi đối chiếu hiệu suất của chỉ số S&P 500 qua hàng thập kỷ giữa các thời kỳ chính phủ hợp nhất (một đảng kiểm soát cả Tổng thống lẫn Quốc hội) và chính phủ chia rẽ, sự khác biệt về lợi nhuận thực sự là không đáng kể, thậm chí có những giai đoạn chính phủ hợp nhất lại ghi nhận mức tăng trưởng vượt trội hơn hẳn.
Vậy tại sao thị trường lại duy trì một niềm tin ngây thơ đến thế? Bởi vì con người luôn thèm khát những lời giải thích đơn giản cho các hiện tượng phức tạp. Động lực thực sự kéo chỉ số chứng khoán lên cao chưa bao giờ là những cuộc đùa giỡn chính trị ở Đồi Capitol, mà là tốc độ tăng trưởng lợi nhuận của doanh nghiệp, các chu kỳ đổi mới công nghệ, và quan trọng nhất là chính sách tiền tệ của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed). Một công ty công nghệ kiếm được hàng tỷ USD không phải vì Hạ viện Mỹ đang tranh cãi về ngân sách, mà vì sản phẩm của họ tạo ra giá trị thực cho hàng triệu người dùng toàn cầu và nguồn vốn vẫn đang lưu thông trong hệ thống tài chính.
Nghiêm trọng hơn, sự bế tắc chính trị kéo dài không hề miễn phí mà đi kèm với những chi phí ẩn khổng lồ cho nền kinh tế. Hãy nhìn vào những trò chơi "gà chọi" nghẹt thở xung quanh trần nợ công, sự đóng cửa của chính phủ liên bang, hay việc trì hoãn các gói đầu tư hạ tầng chiến lược kéo dài hàng năm trời. Sự tê liệt này triệt hạ khả năng phản ứng linh hoạt của một quốc gia trước các khủng hoảng kinh tế toàn cầu, đồng thời bào mòn xếp hạng tín nhiệm quốc gia và gieo rắc sự bất ổn dài hạn. Một Quốc hội bất lực không tạo ra tự do kinh doanh; nó chỉ tạo ra một khoảng trống quản trị nguy hiểm mà ở đó rủi ro hệ thống tích tụ theo thời gian.
Đối với các nhà đầu tư Việt Nam cũng như giới quan sát tài chính quốc tế, bài học ở đây rất rõ ràng: hãy ngừng việc biến các kịch bản chính trị Mỹ thành kim chỉ nam cho hành vi đầu tư của mình. Việc sa đà vào các cuộc tranh luận về việc đảng nào nắm quyền chỉ mang lại cảm giác ảo tưởng về sự hiểu biết, trong khi làm phân tán sự chú ý khỏi những yếu tố nền tảng thực sự. Dù bạn đang giao dịch cổ phiếu công nghệ Mỹ, nắm giữ chứng chỉ quỹ ETF hay điều hành một danh mục đầu tư tại Việt Nam, dòng tiền thông minh luôn theo đuổi biên lợi nhuận, sức mạnh tài chính của doanh nghiệp và dòng chảy thanh khoản toàn cầu — những thứ vốn vận hành theo quy luật kinh tế chứ không phụ thuộc vào những cái bắt tay hay cái trừng mắt ở Washington.
Tóm lại, bế tắc chính trị không phải là một "vùng an toàn" cho thị trường cổ phiếu, mà chỉ là một tấm màn khói truyền thông đắt đỏ. Trong 6 đến 12 tháng tới, khi chu kỳ cắt giảm lãi suất của các Ngân hàng Trung ương bước vào giai đoạn quyết định và làn sóng AI đối mặt với bài kiểm tra về khả năng thương mại hóa thực tế, biến động thị trường sẽ được quyết định bởi bức tranh vĩ mô và sức khỏe doanh nghiệp chứ không phải diễn biến tại Nghị viện Mỹ. Nhà đầu tư khôn ngoan nên kiên quyết loại bỏ những tiếng ồn chính trị ra khỏi mô hình định giá của mình, tập trung vào sức mạnh nội tại của tài sản và chuẩn bị tâm lý cho một giai đoạn mà thanh khoản — chứ không phải sự bế tắc — mới là vị vua tối cao.
