Có một câu thoại nổi tiếng trên Phố Wall thường được các nhà quản lý quỹ thì thầm mỗi mùa bầu cử: "Bế tắc ở Washington là món quà tuyệt vời nhất cho thị trường." Ý tưởng này rất cuốn hút — khi Nghị viện chia rẽ, chính khách mải cãi nhau, họ sẽ không thể thông qua các đạo luật hay thuế phí mới làm phiền giới doanh nghiệp. Nhưng nếu nhìn kỹ vào ma trận dữ liệu tài chính lịch sử, bạn sẽ nhận ra đây chỉ là một trong những câu chuyện cổ tích êm ái nhất mà Wall Street tự kể cho chính mình nghe để ngủ ngon vào ban đêm.
Tâm lý thích sự "bế tắc chính trị" xuất phát từ nỗi sợ hãi cố hữu của giới tư bản đối với những thay đổi chính sách đột ngột. Một chính phủ kiểm soát toàn bộ thường mang lại ác mộng về nguy cơ tăng thuế, siết chặt quản lý độc quyền hoặc những đợt cải cách chi tiêu công quy mô lớn. Do đó, viễn cảnh một Hạ viện thuộc đảng này và Thượng viện thuộc đảng kia tạo ra một trạng thái tê liệt lập pháp, vốn được mặc định là liều thuốc an thần cho các bảng điện tử đỏ xanh.
Tuy nhiên, thực tế lịch sử lại vẽ ra một bức tranh hoàn toàn khác. Các con số thống kê qua nhiều thập kỷ chỉ ra rằng sự tương quan giữa trạng thái phân chia quyền lực tại Mỹ và tỷ suất sinh lời của chỉ số S&P 500 là cực kỳ mờ nhạt, nếu không muốn nói là hoàn toàn vô nghĩa. Thị trường chứng khoán không vận động theo sự bất hòa của các chính khách; nó vận động theo chu kỳ kinh doanh, chính sách tiền tệ của Cục Dự trữ Liên bang (Fed), và sức sáng tạo của các tập đoàn.
Để hiểu tại sao huyền thoại này lại sụp đổ, chúng ta cần bóc tách cơ chế thực sự đằng sau giá trị doanh nghiệp. Sự bế tắc không đồng nghĩa với ổn định. Trong một thế giới biến động nhanh chóng, việc chính phủ bị tê liệt đồng nghĩa với khả năng ứng phó với khủng hoảng bị triệt hạ. Hãy nhớ lại những lần trần nợ công Mỹ bị nghẽn lại vì sự bất đồng phe phái — kết quả không phải là sự hân hoan của thị trường, mà là những đợt rung lắc dữ dội, sự hạ cấp tín nhiệm quốc gia và niềm tin tiêu dùng bị tổn hại nghiêm trọng. Bế tắc chính trị không ngăn được khủng hoảng, nó chỉ ngăn cản các giải pháp.
Quan trọng hơn, động lực thực sự nâng đỡ thị trường luôn là thanh khoản và lợi nhuận cốt lõi. Sự bùng nổ của cổ phiếu công nghệ trong thập kỷ qua không đến từ việc Washington bế tắc hay đồng thuận, mà đến từ làn sóng chuyển đổi số, sự trỗi dậy của AI, và lượng tiền rẻ kỷ lục được bơm vào hệ thống. Wall Street thích gán ghép các biến số chính trị vào đà tăng trưởng của cổ phiếu vì con người luôn thèm khát một diễn ngôn đơn giản cho những hiện tượng tài chính phức tạp. Chúng ta thích đổ lỗi hoặc cảm ơn một chính trị gia hơn là ngồi phân tích bảng cân đối kế toán phức tạp của hàng trăm công ty.
Bên cạnh đó, huyền thoại bế tắc còn bỏ qua một thực tế: những đạo luật mang tính bước ngoặt, dù đến từ chính phủ đơn đảng, đôi khi lại là chất xúc tác khổng lồ cho tăng trưởng. Những gói đầu tư cơ sở hạ tầng hay đạo luật hỗ trợ ngành bán dẫn, dù gây nhiều tranh cãi chính trị, đã trực tiếp bơm hàng trăm tỷ USD vào dòng máu của nền kinh tế. Nếu Washington hoàn toàn đóng đóng băng, những ngành công nghiệp chiến lược này đã không thể có được cú hích hạ tầng mạnh mẽ như vậy.
Vậy bài học này có ý nghĩa gì đối với các nhà đầu tư Việt Nam — những người đang giao dịch tại một thị trường mới nổi chịu ảnh hưởng sóng sánh từ dòng vốn ngoại? Bài học lớn nhất là hãy ngừng dùng ống nhòm chính trị để đưa ra quyết định tài chính. Rất nhiều nhà đầu tư cá nhân có thói quen đọc vị từng cuộc bầu cử Mỹ hay từng sự kiện ngoại giao để phán đoán hướng đi của thị trường, để rồi sập bẫy tâm lý của những tay chơi sừng sỏ.
Dòng vốn toàn cầu không chuyển dịch vì câu chuyện chính trị phe phái trên truyền hình. Họ nhìn vào chênh lệch lãi suất, tỷ giá, chu kỳ xuất nhập khẩu và định giá thực tế của doanh nghiệp. Khi bạn sa đà vào việc phân tích xem đảng nào nắm quyền ở Mỹ sẽ tốt cho chứng khoán, bạn đang lãng phí thời gian quý báu mà lẽ ra nên dành cho việc đánh giá sức khỏe tài chính và dòng tiền của doanh nghiệp.
Chính trị là một vở kịch nhiều cảm xúc, nhưng thị trường tài chính là một cỗ máy tính toán lạnh lùng. Trong 6 đến 12 tháng tới, khi nước Mỹ bước vào giai đoạn quyết liệt của bầu cử và những màn tranh luận gay gắt về bế tắc ngân sách lại tiếp tục làm nóng các trang báo, biến động thị trường chắc chắn sẽ gia tăng. Tuy nhiên, đà tăng trưởng dài hạn sẽ không được quyết định bởi ai thắng ở đồi Capitol, mà bởi lộ trình cắt giảm lãi suất của Fed và khả năng phục hồi lợi nhuận doanh nghiệp. Lời khuyên của tôi: hãy tắt TV, ngừng nghe những câu chuyện cổ tích về bế tắc chính trị, và tập trung vào những con số biết nói trên bảng cân đối kế toán.
